Amundsen ve Scott aralarında dört yaş bulunan İngiliz kâşif ve kaptandır. Hemen hemen aynı dönemde yaşamışlar ama birbirlerinden habersizler. Amundsen’in daha öncede keşifleri vardır. 1911 yılında da Güney kutbuna seyahat ederler. Scott 20 Kasım 1911 günü dört kişilik ekip ve 150 köpek ile yola çıkmış; ne var ki yol boyunca erzak bittiğinden köpeklerin de bir kısmını yemek zorunda kalmışlardır. 14 Aralık günü Scott’tan 35 gün evvel Amundsen ve ekibi Güney Kutbu’na varmayı başarmıştır. Amundsen 99 günde planladığı seyahatini hemen hemen aynı sağlık durumu ve kiloda geri dönerek tamamlamıştır. Scott ise yolda arkadaşlarının ölümüne sebep olmuştur. Bu seyahat Scott’un ikinci teşebbüsü olduğu halde en son kalan iki kişi ve kendisiyle üç kişi dönüş noktasına çok yakın bir yerde topluca ölmüşlerdir. İkisi de aynı seçim imkânlarına ve aynı teknolojiye sahiptirler. Scott ilk denemesinde kutup köpeklerini yönetememiştir. Sibirya kurdu veya “haski” adı verilen köpekler yüzyıllardan beri ren geyiği çobanlığı, bekçilik ve kızak çekme görevinde kullanılan bir köpek ırkıdır. Mizaçları itibariyle dost canlısı, zeki, cana yakın, atik ve naziktirler. Koşmak ve hareket etmek için çok istek duyan ve zapt edilmesi güç hayvanlardır. Scoott bu köpekleri yönetemediği için sürekli lanet etmiştir. Bundan dolayı da daha çok orduda kullanılan, top gibi ağır yükleri çeken çok iri asker atı olan ve “katana” denen atları kullanmaya karar vermiştir. Ayrıca da büyük olan kar motorsikletlerini denemek istemiştir.
Amundsen’nin de Kuzey kutbuna gitmek için denemeleri olmuştur. Eskimolarla bir yıl yaşamış, soğukta nasıl yaşanacağını öğrenmiş, zinde biri olarak İspanya’ya bisikletle gidip gelmiş bir insandır. Ekibini kurarken kayak şampiyonu olmuş birinin yanı sıra köpek bakıcısı olan birini de almıştır. Yani ekibini işinin ehli olanlardan seçmiştir.
Scott ise ekibini daha çok kendi sosyal çevresinden seçmiştir. Amundsen bu seyahat için programını yaparak hazırlanırken Scott yemeklerde bağış toplamış, kutlamalarla ve işin reklam yüzü olmakla uğraşmıştır.
Amundsen seyahat sırasında her gün istisnalar hariç 15 mil yol yaparak ilerlemiştir. Scoott ise buna karşın hava biraz kötüyse o günü çadırda geçirerek havaya kızmıştır. Ne var ki kış şartlarında dönüş yolculuğunu düşünmemiştir. Amundsen depolarını dizerek her meridyene bir depo koyarak işlerini çok düzenli yapmaktadır. Her iki istikamette 11 mil boyunca siyah kazıklar dikerek tipide yolunu kaybetmemek için kontrollü hareket etmiştir. Scott ise düzenli olmadığı gibi bu düzensizlikten kaynaklı en son da deposu hedefe 11 mil kala boşaldığı için daha ileriye gidemeyerek tükenip ölmüştür. Küçük işaretler yapıp depo atlayarak alternatif düşünmemiştir. Scott daha önce hiç kullanılmayan fiziki şartlarda kar motorsikleti kullanmayı denemiş ve atlarla hareket etmeye çalışmıştır.
Amundsen daha önce defalarca çalıştığı köpekleri deneyerek ekip seçiminin, insanlarla ilişkilerin, geri bildirimleri değerlendirmenin, kararlı olmanın ne kadar önemli olduğunu göstermektedir. İyi yöneticiler kendi eksikliklerini tamamlayabilecek olanlarla çalışır.
Bu vaka klasik bir stratejik risk yönetimi karşılaştırmasıdır.
Aynı hedef, aynı dönem, benzer teknoloji ama tamamen farklı sonuçlar alınmıştır.
İki kâşif: Roald Amundsen ve Robert Falcon Scott
Olay: 1911 Güney Kutbu yarışı
1️. Temel Risk Çerçevesi
Risk Alanı: Amundsen, Scott
Stratejik Planlama :Net, tek hedef, Çok amaçlı,
Lojistik: Köpek kızak, Midilli + insan gücü
Deneyim: Arktik tecrübe, Denizci kökenli
Hava Koşulu Hazırlığı: Eskimo teknikleri, Geleneksel yöntem
Geri Dönüş Planı: Detaylı, Yetersiz
2️. Kritik Risk Faktörleri
- A) Stratejik Risk
Amundsen:
Tek amaç → Güney Kutbu’na ilk ulaşmak olup tüm plan bu hedefe göre optimize edilmiş. Scott:
Bilimsel veri toplama, keşif, hedef bölünmesi ve kaynak bölünmesi yaşamış.
Risk: Hedef karmaşası stratejik başarısızlığa yol açtı.
- B) Operasyonel Risk
Amundsen, 150 köpek, soğuğa uygun kürk kıyafet, önceden depo noktaları işaretlenmiş halde yolculuğa devam etmiş.
Scott, soğuklara uygun olmayan Midilli, bozulan motorlu kızak ve insan çekişli kızak kullanmış.
Risk: Teknolojiye aşırı güven ve çevreye uyumsuz seçim.
- C) Kaynak Tüketim Riski
Amundsen: Köpeklerin bir kısmını planlı şekilde kurban ederek enerji optimizasyonu yaptı.
Scott: Erzak hesaplaması yetersizdi. Kalori ihtiyacını yanlış hesapladı.
Risk: Yanlış enerji modeli sonucu ölüm yaşandı.
- D) Liderlik ve Karar Riski
Amundsen: Duygusal değil pragmatik olduğundan geri dönüşü de planladı.
Scott: Ekibe son anda 5. kişiyi dâhil etti ve erzak dengesi bozuldu. Duygusal kararlar aldı.
Risk: Liderlikte rasyonellik eksikliğinden dolayı büyük kayıp yaşandı.
3️.Risk Matrisi
Risk Türü; Olasılık, Etki
Scott; Erzak yetersizliği, moral çöküşü sonucu geri dönüş başarısızlığı ile ölümcül son gerçekleşti.
Amundsen; Donmayı önledi.
4️.Kök Neden Analizi
Scott’un başarısızlığı: Aşırı özgüven, çevresel koşulları küçümseme, empirik veri yerine prestij odaklı karar, yedek plan eksikliği yaşandı.
Amundsen’in başarısı: Yerel halk tekniklerini kullanma, veri temelli planlama, risk minimizasyonu, “Kahramanlık” değil “hayatta kalma” stratejisi ile hareket etti.
5️.Aynı Teknoloji Neden Farklı Sonuç Üretti?
Çünkü risk sadece teknoloji değil, kültür, liderlik, planlama disiplini, karar psikolojisi, hedef netliği tarafından belirlenir.
6️.Yönetim Dersi
Bu vaka işletme yönetiminde “Uygulama Hırsı Yener” (Execution beats ambition) başlığıyla incelenir.
Amundsen risk yönetti.
Scott risk aldı.
7.Stratejik Sonuç
Riskin büyüklüğü değil, riskin yönetilme biçimi sonucu belirler. Scott kahramanlık modeliyle ilerledi. Amundsen sistem modeliyle ilerledi.
Sonuç: Planlı pragmatizm her zaman romantik cesaretten büyüktür.
